Bəzən benzin doldurma məntəqəsində dayandıqda, ya da metronun tunelindən keçərkən burnumuza gələn kəskin qoxular sizi qəribə şəkildə cəlb edirsə, tək deyilsiniz. Dünyada milyonlarla insan dizel, benzin, hətta boya və yapışqan kimi kimyəvi maddələrin qoxusunu sevir.
Bəs bu fenomenin arxasında nə dayanır? Sözügedən qoxuları sevmək təbii bir haldır, yoxsa tibbi baxımdan təhlükə siqnalı?
Yenisabah.az bu faktı araşdırıb: pizza sifarişi
Qoxular və yaddaş – Beynin hiylələri
Qoxu duyğusu insan beynindəki emosional mərkəzlərlə sıx əlaqəlidir. Bu səbəbdən bir qoxu keçmişdəki bir xatirəni və ya hissi ani olaraq oyada bilər. Uşaqlıqda, məsələn, bir insan benzinin qoxusunu xoş bir hadisə ilə əlaqələndiribsə – məsələn, ata ilə maşın təmiri, səyahətə çıxmaq və s. – bu qoxu gələcəkdə də xoş təsir bağışlaya bilər.
Beynin bu hissəsi – limbik sistem – qoxuları emosional təcrübələrlə birləşdirir. Yəni bəzi qoxular zərərli olsa belə, beyində nostalji və rahatlıq hissi yarada bilər.
Kimyəvi tərkib və beyin təsiri
Benzin, dizel və bənzər maddələrdəki uçucu üzvi birləşmələr (Volatile Organic Compounds - VOCs) beyində dopamin və serotonin səviyyələrinə müvəqqəti təsir edə bilər. Bu da insana qısa müddətli xoşbəxtlik və ya rahatlıq hissi verə bilər. Bu vəziyyət bəzən “inhalant bağımlılığı” kimi tanınır və xüsusilə yeniyetmələr arasında təhlükəli vərdişə çevrilə bilər.
Benzin və dizel tərkibindəki maddələrdən biri toluen adlı kimyəvi birləşmədir. Bu maddə beyinə sürətlə çataraq yüngül eyforiya, başgicəllənmə və hətta halüsinasiyalar yarada bilər. Lakin bu heç də təhlükəsiz deyil.
Təhlükələr: Gizli lakin ciddi
Bu qoxuların cəlbedici olması, onların zərərsiz olduğu mənasına gəlmir. Əksinə, bu cür maddələrin tənəffüsü:
- Baş ağrısı
- Başgicəllənmə
- Yuxusuzluq;
- Konsentrasiya pozğunluğu;
- Tənəffüs yollarının zədələnməsi;
- Uzunmüddətli ifşa zamanı beyin zədələnməsi və yaddaş pozğunluqları
ABŞ-ın Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin (CDC) məlumatına görə, kimyəvi buxarlara uzun müddətli məruz qalmaq təkcə tənəffüs sistemini deyil, həm də sinir sistemini zədələyə bilər.
Nazim Hacıyev
Telegram kanalımız
