Koronavirus tam olaraq bitməmiş, dünyada yeni virus peyda olub: “Meymun çiçəyi”…
Bu virusa ilk yoluxma halı İngiltərədə qeydə alınıb. Ondan sonra digər ölkələrdə də yoluxanların olduğu məlum olub. “Meymun çiçəyi” adlanan virusun digər ölkələrdə aşkarlanması insanlarda bir qədər vahimə yaradıb.
Maraqlıdır, “Meymun çiçəyi” virusu nədir, necə yarandı? Pepperoni pizza
Yenisabah.az virusla bağlı kiçik araşdırma aparıb.
“Meymun çiçəyi” adətən Qərbi və Mərkəzi Afrikanın tropiklərində yaşayan insanların yoluxduğu nadir virus infeksiyasıdır. Araşdırmalara görə, virusu dələnin daşıdığı bildirilir. Təmas yolu ilə qısa zamanda ötürülür.
Bəs, virus nə vaxt yaranıb?
“Meymun çiçəyi” virusu ilk dəfə 1958-ci ildə tədqiqat üçün götürülən meymunlarda çiçək xəstəliyinə bənzər xəstəlik baş verdikdə aşkar edilib.
İlk insana yoluxma halı 1970-ci ildə Konqo Demokratik Respublikasında qeydə alınıb və o vaxtdan bu infeksiya bir sıra Mərkəzi və Qərbi Afrika ölkələrində qeydə alınıb. İndiyə qədər Afrikadan kənarda yalnız bir neçə yoluxan olub.
1970-ci ildən bəri 10 Afrika ölkəsində epidemiyalar baş verib. Lakin Afrikadan kənarda ilk hal 2003-cü ildə ABŞ-da baş verən epidemiya ilə qeydə alınıb. Xəstəlik insanlara çöl itlərindən keçib. Ümumilikdə 81 yoluxma qeydə alınıb ki, bu halların heç biri ölümlə nəticələnməyib.
2017-ci ildə Nigeriya ölkədə rəsmi olaraq qeydə alınan sonuncu meymun epidemiyasından təxminən 40 il sonra ən böyük epidemiyasını yaşadı. 2021-ci ildə isə Konqoda bu xəstəlikdən 24 nəfər dünyasını dəyişib.
“Meymun çiçəyi” virusu öldürücüdürmü?
“Meymun çiçəyi” virusu adətən yüngül formada olur və xəstələrin əksəriyyəti müalicə olunmadan bir neçə həftə ərzində sağalır. Buna baxmayaraq, xəstəlik ölümcül ola bilər. Yoluxduğu insanların 10 faizini öldürə bilər. Məlumata görə, gənc xəstələrdə ölüm ehtimalı daha çoxdur.
Virusun müalicəsi varmı?
“Meymun çiçəyi”nin müalicəsi yoxdur, lakin yoluxmanın qarşısını almaqla epidemiyanın qarşısını almaq olar.
“Meymun çiçəyi” çiçək xəstəliyinə səbəb olan virusla yaxından əlaqəli olduğundan, çiçək xəstəliyinə qarşı peyvəndlər insanları meymun xəstəliyinə yoluxmaqdan da qoruya bilər. Bir peyvəndin 85 faiz təsirli olduğu göstərilmişdir.
Virus necə yayılır?
“Meymun çiçəyi” olan başqa bir şəxslə yaxın təmas zamanı yayıla bilər. Virus bədənə dəri sıyrıqları, tənəffüs yolları, gözlər, burun və ya ağızdan daxil ola bilər. Cinsi əlaqə zamanı birbaşa təmas yolu ilə də ötürülə bilər.
Virus həmçinin meymun, siçovul və dələ kimi yoluxmuş heyvanlar vasitəsilə və ya yataq dəsti və paltar kimi əşyalarla təmas yolu ilə də yayıla bilər.
İnfeksiyaların ötürülməsi ehtimalı yüksək olan yoluxucu lezyonlar bədənin hər hansı bir yerində görünə bilər. İnfeksiya həmçinin yoluxmuş şəxsin istifadə etdiyi paltar və ya kətan ilə təmasda da keçə bilər.
Son vaxtlara qədər meymun çiçəyi Afrikadan kənarda yalnız dörd ölkədə (Böyük Britaniya, ABŞ, İsrail və Sinqapur) aşkar edilib.
Qorxulu yuxuya çevrilməsinə az qalan bu virusun əlamətləri nədir?
Meymun xəstəliyinin ilkin simptomlarına qızdırma, baş, əzələ ağrıları, bel ağrısı, limfa düyünlərinin şişməsi, titrəmə və yorğunluq daxildir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, meymun çiçəyi olan xəstələrdə qızdırma başlayandan sonra 1-3 gün ərzində baş verən dəri səpkiləri də qeydə alınıb. Səpkilər daha çox üzdə cəmləşir. Qlobal səhiyyə orqanı üzdən əlavə, onun ovuc və dabanlara, ağızın selikli qişalarına, cinsiyyət orqanlarına və konyunktivaya və buynuz qişaya da təsir etdiyini bildirib. Çox qaşıntılı ola bilən səpkilər qabığa çevrilərək dəyişir və müxtəlif mərhələlərdən keçdikdən sonra azalır. Yaralar izlər buraxa bilər.
“Meymun çiçəyi”nin inkubasiya dövrü (infeksiyadan simptomların başlanmasına qədər olan interval) adətən 6 ilə 13 gündür, lakin ÜST-ə görə 5 ilə 21 gün arasında dəyişə bilər.
Qeyd edək ki, Avstraliya və Kanadada turistlər arasında xəstəliyə yoluxma qeydə alınıb. İtaliya, İsveç, İspaniya, Portuqaliya və bir sıra digər ölkələrdə yoluxanlar var.
“Su çiçəyi”nin bir növü olan bu xəstəlik rəsmi olaraq 1980-ci ildə bitmiş elan edilmişdi. Xəstəliyin əlamətləri demək olar ki, “su çiçəyi” ilə eynidir.
Nəzrin Vahid
Telegram kanalımız
