Krampus Avropa folklorunda, xüsusilə Mərkəzi və Şərqi Avropanın Alp bölgələrində məşhur olan mifik varlıqdır. O, əsasən Milad zamanı görünən və dəcəl uşaqları cəzalandırmaqla tanınan bir fiqurdur. Krampusun adı alman dilində “clamp” və ya “məngənə” mənasını verən “Krampen” sözündən gəlir. Miladın sevincli və mehriban atmosferinə tamamilə zidd olan bu varlıq əfsanələrdə qorxu və tərbiyənin simvolu kimi yer alır.
Yenisabah.az bu araşdırmada Krampusun mənşəyi, xüsusiyyətləri, mədəni əhəmiyyəti və müasir dövrdəki təsiri haqqında məlumatları təqdim edir:
KRAMPUSUN MƏNŞƏYİ: Marqarita pizza
Krampusun mənşəyi xristianlıqdan öncəki qədim alman mifologiyasına dayanır. Onun kökləri Şimali Avropa mifologiyasının qış tanrılarına və pis ruhların uzaqlaşdırılması ilə əlaqəli rituallara bağlanır. Paqan inanclarına görə, Krampus qış dövründəki qaranlıq güclərin təmsilçisidir. Xristianlığın yayılması ilə Krampus mifik varlıq kimi Milad ənənələrinə daxil edildi.
Krampusun Santa Klausun (Müqəddəs Nikolay) “qaranlıq tərəfi” olduğu düşünülür. Müqəddəs Nikolay yaxşı uşaqlara hədiyyələr gətirirsə, Krampus yaramazları cəzalandırır, hətta öz çuvalına salaraq aparır. Bu dualizm, yaxşılıq və pisliyin bir-birini tamamladığı anlayışını gücləndirir.
KRAMPUSUN FİZİKİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ:
Krampusun görünüşü qorxuncdur və müxtəlif folklor rəvayətlərində bir az dəyişə bilər. Ümumilikdə əfsanələrdə Krampus bu cür təsvir olunur:
Buynuzlar: Adətən keçi buynuzlarına bənzər iri buynuzlarla təsvir edilir.
Tük və kürk: Bədəni qara və ya tünd qəhvəyi tüklə örtülüdür;
Qırmızı dil: Uzun və qorxunc qırmızı dili var;
Ayaqlar: keçi ayaqlarına bənzəyən toynaq formalı ayaqları olur;
Zəncir və zınqırov: Əfsanələrdə onun zəncir daşıdığı və qulaqbatırıcı zırqırov səsləri ilə xəbərdarlıq etdiyi bildirilir;
Çubuq və kisə: Yaramaz uşaqları cəzalandırmaq üçün bəzən çubuqla (bəzi əfsanələrdə quru ağac budaqları ilə) silahlanır və onları çuvalında qaçırır.
KRAMPUS GÜNÜ VƏ ƏNƏNƏLƏR:
Krampus gününün qeyd olunması əsasən Avstriya, Almaniya, Çexiya, Macarıstan və digər Mərkəzi Avropa ölkələrində yayılıb. Ənənəvi olaraq, Krampus Günü (Krampusnacht) dekabrın 5-nə - Müqəddəs Nikolay Günündən əvvəlki gecəyə təsadüf edir. Bu gecədə insanlar Krampus kostyumları geyinərək küçələrdə yürüşlər keçirir və onun mifini canlandırırlar.
Krampus yürüşləri (Krampuslauf) xüsusilə məşhurdur. Gənclər keçi maskaları və kostyumları geyinərək qəsəbələrdə dolaşır, uşaqları qorxudur və qədim adətlərini unudulmağa qoymurlar. Bu, həm qorxu, həm də əyləncə ilə müşayiət olunur.
MÜASİR DÖVRDƏ KRAMPUS:
Krampus 20-ci əsrdə müəyyən dövrlərdə unudulsa da, son onilliklərdə yenidən populyarlıq qazanıb. Bu populyarlıq filmlər, kitablar və festivallar vasitəsilə qlobal səviyyədə yayılmaqda davam edir. Xüsusilə ABŞ və Avropada Krampus mövzusunda qorxu filmləri çəkilir, Milad açıqçaları hazırlanır və festivallar təşkil edilir.
Krampusun müasir dövrdə cazibəsi qorxu elementinin əyləncəli şəkildə təqdim olunması ilə əlaqəlidir. İnsanlar bu varlığı qorxulu mifdən çox, maraqlı bir folklor elementi kimi görür. Onlar düşünür ki, Krampus yalnız qorxu dolu bir əfsanə deyil, həm də mədəni irsin bir hissəsidir. O, qədim inancları, cəmiyyətin yaxşılıq və pislik anlayışlarını və Milad ənənələrinin müxtəlifliyini göstərir. Krampus əfsanəsi vasitəsilə keçmişdən gələn tərbiyəvi dəyərlər bu günümüzdə də əksini tapır.
Nazim Hacıyev
Telegram kanalımız
